Fysiologie van Verliefdheid, deel I

Een echtscheiding is een intens emotioneel proces waar verdriet om hetgeen verloren is gegaan dikwijls om voorrang vecht met boosheid om hetgeen je is aangedaan. Het is een ware kunst om deze indringende emoties zodanig goed te hanteren dat je als een wijzer mens uit het echtscheidingsproces komt. Maar als eenmaal de deprimerende omstandigheden zijn opgelost dan is daar weer die weldadige ruimte in je leven. Je bent terug bij jezelf.

Wie weet wil je na verloop van tijd wel weer een nieuwe relatie aanknopen. Wil je herontdekken hoe het voelt om in de greep van de verliefdheid te komen. Die onverzadigbare zucht naar verrukkelijke spanning en baldadige erotiek in de eerste heerlijke fase van een relatie opnieuw beleven. Dat je tot lijfeigene verwordt van je eigen lijf, je hersenpan verandert in een oververhitte brouwketel van stofjes die gevoelsleven én dagelijks leven zalig in de war schoppen maar ook vilein verstoren.

Fenylethylamine
Hersenfuncties bestaan bij de gratie van communicerende zenuwcellen. De neurotransmitters noradrenaline, adrenaline en serotonine stimuleren zenuwcellen, terwijl stoffen als endorfinen, dopamine, gamma-aminoboterzuur juist remmen. Welnu, fenylethylamine veroorzaakt het weldadig geënergetiseerde gevoel van heerlijk welbevinden dat de periode van verliefdheid kenmerkt. Het stofje vergroot de werking van neurotransmitters die het brein oppeppen. Verliefden werken dus op een bijzondere manier op elkaars zenuwen, en zijn niet tot over de oren maar heel nadrukkelijk tot tussen de oren verliefd.

Arousal
Hoe precies mensen verliefd raken, is niet geheel duidelijk. Wel blijkt de mate van ‘arousal’ daarop van invloed te zijn. Minimale arousal is geassocieerd met ‘sloom’ en ‘extreem ontspannen’. Alles in het lijf lijkt minimaal te werken. Het zeer onbehaaglijke gevoel van buitensporige paniek en opgefoktheid kenmerkt maximale arousal. Alles in het lijf lijkt te racen en goed functioneren is onmogelijk. Tussen beide uitersten zit een intermediaire toestand die omschreven kan worden als wakker en gefocust. Dat is de toestand waarin we onze dagelijkse bezigheden uitvoeren. Bij iets meer ‘arousal’ dan het gewone routinematige zijn we ‘alert’, ‘zitten we er bovenop’ en ‘zijn we energiek’. In deze toestand beginnen proefpersonen elkaar meer sexy en aantrekkelijker te vinden en krijgen zij een grotere neiging elkaar te beroeren. Bovendien denken zij dat potentiële partners meer op henzelf gelijken.

Valkuil
De valkuil is dat lichamelijke inspanning, maar ook drugs, alcohol en prikkelende films eveneens een dergelijke arousal toename geven. Sportschool, discotheek en parenclub lijken dan ook bij uitstek plekken waar verliefdheden gemakkelijk ontstaan. In de meer authentieke verliefdheden wordt de arousal toename evenwel opgewekt door kennismaking met een mooi mens. Deaanblik, geur of waardering voor die mooie ander doet je hart sneller kloppen, de ademhaling versnellen, de pupillen verwijden, de lippen blozen, de spierspanning wordt opgevoerd. Als dat laatste in de buikregio gebeurt ,dan zijn daar de spreekwoordelijke ‘vlinders’. Maar naast arousal toename zijn er ongetwijfeld nog veel meer psychologische en fysiologische factoren die meespelen.

Daarover leest u in een volgende column meer.

Jan Hindrik Ravesloot is hoogleraar Fysiologie aan het AMC-UvA.