Fysiologie van Verliefdheid, deel II

Een echtscheiding is een intens emotioneel proces. Het is een ware kunst om deze indringende emoties zodanig goed te hanteren dat je als een wijzer mens uit het echtscheidingsproces komt. Maar als eenmaal de deprimerende omstandigheden zijn opgelost, komt er ruimte om weer verliefd te worden.
In zijn vorige column vertelde professor Ravesloot over het stofje fenylethylamine, dat verliefdheid veroorzaakt. In deze column gaat hij wat dieper in op verliefdheidsverschijnselen.

In combinatie met andere neurotransmitters is fenylethylamine verantwoordelijk voor alle verliefdheidsverschijnselen. Het totaal gefascineerd zijn door die ander en het welhaast dwangmatige contact zoeken. Creatieve woordspeelinkjes in talloze sms-jes, e-mailtjes, briefjes, telefoontjes, geënsceneerde ‘toevallige’ ontmoetingen, attenties en afspraakjes worden gebruikt om contact te maken en te onderhouden. Tijdens dat contact krijgt iedere beweging, gebaar of geuite klank de onverdeelde aandacht. Biografieën worden uitgewisseld. Des te groter de verliefdheid, des te kleiner het detail waarover wordt gepraat of waarop wordt acht geslagen.

Verliefd, verloofd, gerouwd
Gek genoeg wordt de verliefde verstandhouding echter gekenmerkt door hele onnauwkeurige waarnemingen aan de ander. Hoe de ander werkelijk is, doet of denkt, dringt niet door. Verliefden ontkennen categorisch de minder leuke trekjes of zelfs de ronduit abjecte eigenschappen in hun partner. Al het menselijke is verliefden vreemd. Verliefden denken meer dan vier uur per dag aan elkaar als al niet het gehele etmaal aan elkaar wordt be(d)steed. Daarbij willen zij zich onvoorwaardelijk aan de ander onderwerpen, dikwijls uit angst de aandacht van hun partner blijvend te verliezen. Het adagium luidt: ‘verliefd, verloofd, getrouwd’, maar de geldigheid daarvan is twijfelachtig. Verloven en trouwen veronderstelt een goede match tussen partners. Het is zeer de vraag of de periode van verliefdheid de juiste is om dat betrouwbaar vast te stellen. ‘Verliefd, verloofd, gerouwd’ ligt meer voor de hand. Maar dat laat allemaal onverlet dat verliefden heel erg graag heel erg lang bij elkaar willen zijn.

Passie
Wanneer bij elkaar, begint het gegiechel, gefrunnik en geknuffel dat zo kenmerkend is voor de finest hours van de verliefde verstandhouding. Uren die stijf staan van de passie. Lichaamsvocht afkomstig uit diverse klieren wordt uitgewisseld. Het zijn bovenin de speekselklieren die het eerst aan de beurt komen bij het zoenen. De neurotransmitter oxytocine speelt bij dit gepassioneerde affectieve gedrag vermoedelijk een bepalende rol. Emotionele en fysieke prikkeling maar ook erotische fantasieën zetten deze stof in het brein vrij. Dus gevoelens die de ander door bijvoorbeeld het organiseren van romantische dinertjes, dan wel door stem, verschijning en reuk oproepen kunnen allemaal prikkels zijn. Oxytocine maakt mensen meer sensitief voor de gevoelens van anderen. Voor en na het vrijen houdt het peptide poeslief knuffelgedrag in stand, en tijdens het vrijen zorgt het mede voor spetterende hoogtepunten waarbij nu klieren onderin het lijf een glansrol vervullen. Overigens zijn baarmoedersamentrekking tijdens baring en melkgangsamentrekking tijdens zogen de andere, meer publieke functies van oxytocine maar nu in de rol van hormoon.

Wrevels
Hoewel beperkt, zijn er naast de talloze knuffels ook wel eens wrevels. Jaloezie ontstaat gemakkelijk als één van de verliefden zich met zaken of personen verhoudt die volgens de ander niets met de relatie te maken hebben. De verliefde verstandhouding is voorts vaak een houding zonder veel verstand. Studie, werk en omgeving lijden en sociale contacten worden verwaarloosd. Voor verliefden kan het allemaal niet lang genoeg duren, maar directe naasten vragen zich wel eens geërgerd af hoe lang ze het allemaal nog moeten aanzien. Dat is minimaal twee maanden en na uiterlijk drie jaar is de fenylethylaminespiegel van het brein weer teruggekeerd naar normaal en daarmee de rust.

In een volgende column kunt u lezen waar verliefdheid, veroorzaakt door fenylethylamine en andere neurotransmitters uiteindelijk toe leidt.

Jan Hindrik Ravesloot is hoogleraar Fysiologie aan het AMC-UvA.