Fysiologie van Verliefdheid, deel III

Een echtscheiding is een intens emotioneel proces. Maar als eenmaal de deprimerende omstandigheden zijn opgelost, komt er ruimte om weer verliefd te worden.
De tweede column van professor Ravesloot ging over verliefdheidsverschijnselen. In deze derde en laatste column kunt u lezen waar deze verschijnselen toe leiden.

Uitkomsten
Na die periode van heftige verliefdheid is er een viertal uitkomsten mogelijk. Er kan sprake zijn geweest van een onbeantwoorde verliefdheid. Dat is een pijnlijke situatie. Een van de twee zit vol energie en wil zich koste wat het kost opdringen aan een ander die daar meestal niet echt van gediend is. Dat is dus tenminste twee maanden afzien voor tenminste twee mensen. Maar ook wederzijdse verliefdheid zal uiteindelijk belangrijk in intensiteit afnemen. In die eindfase worden de ogen geopend voor alle aspecten van de ander. Dat kan enorm meevallen, maar soms ook zwaar tegenvallen. Partners die uit zijn op een duurzame relatie zullen dan ruimte geven aan de ander om zich te laten zien zoals de ander werkelijk is, terwijl ze bij zichzelf nagaan hoe zij daarop reageren. Vooral het potentieel relatiebeschadigende gedrag moet meegemaakt en doorleefd worden. Er zijn, ook bij verliefden, de darkest hours waarin handelen en uitlatingen worden beheerst door soms onbegrepen agressie, kwaadheid, stommiteit, verdriet, onzekerheid en twijfel.

Afweging
Na kennismaking met het complete spectrum aan gedragingen kan een goede afweging worden gemaakt om bij uitdovende verliefdheid de relatie te verbreken of juist in stand te laten. Als vierde is er de categorie die kickt op de prettige sensatie van verliefdheid zelf. Zij zullen de relatie sowieso verbreken en op zoek gaan naar een nieuwe ‘fenylethylamine-rush’. Hun gedrag vertoont kenmerken van verslaving, inclusief het opvoeren van dosis en frequentie om hetzelfde effect te bereiken. De ‘verliefdheidsjunk’ zal steeds snellere, spannender en risicovollere verliefdheden nastreven. Adaptatie van het brein aan fenylethylamine zou hier de fysiologische verklaring kunnen zijn.

Levensloopbepalend
Wanneer verliefde mensen gepassioneerd op elkaar gericht zijn, is het niet ondenkbaar dat zij voor levensloopbepalende beslissingen komen te staan, bijvoorbeeld ten aanzien van samenwonen, verhuizen et cetera. Het is dan van belang is om te weten of er ware liefde is ontstaan. Immers verliefdheid, met de inherente impulsiviteit, is in deze kwesties een slechte raadgever. Veel fnuikender is dat mensen kunnen zijn gaan houden van één bepaald aspect of fragment van een relatie met uitsluiting van alle andere aspecten of fragmenten. Zo kan liefde en verliefdheid worden verward met opgetogenheid over het idee dat je niet meer alleen bent, of het idee een aantrekkelijke partner te hebben veroverd, of het idee iemand te controleren, of het idee een vaste sekspartner te hebben, etcetera.

Gefragmenteerde verliefdheid
Bij het maken van het onderscheid tussen (gefragmenteerde) verliefdheid en ware liefde kan het helpen vragen te stellen als: Is een relatiebedreigend conflict tot wederzijdse tevredenheid opgelost? Wordt de relatie als inspirerend, spiritueel of intellectueel uitdagend ervaren? Worden overeenkomstige visies op het leven, normen en waarden onderschreven? Is er durf de relatie te introduceren bij vrienden en familieleden? Wordt genoeg ruimte geboden aan alle goede en slechte aspecten van de karakters? Is er durf duidelijk te zijn over zaken die de relatie aangaan? Dat eerlijke antwoorden op dit soort vragen het beste uitgangspunt zijn voor een juiste beoordeling van de relatie moge duidelijk zijn. Maar dan nog blijft het allemaal enorm ingewikkeld.

Oprechte liefde
En dan kan het natuurlijk voorkomen dat de verliefdheid inderdaad overgaat in oprechte, onvoorwaardelijke romantische liefde. In dat geval wordt de passie gaandeweg gecompleteerd door ‘commitment’ en ‘intimiteit’. Intimiteit hangt samen met het mentale blootgeven waar passie samenhangt met het fysieke blootgeven. Partners krijgen kennis van elkaars fundamentele motieven, zwakheden, talenten, angsten en fantasieën. Niets menselijks is geliefden vreemd. De commitment wordt aangegaan die kennis te gebruiken om de partner op positieve wijze te stimuleren en bij te staan. De rust die een stabiele romantische relatie brengt, wordt wel toegeschreven aan verhoogde endorfinespiegels in het brein. Endorfinen zijn peptiden die een gevoel van welbevinden veroorzaken.

Epiloog
Maar wat we ook mogen denken van de chemie van verliefdheid, de wetmatigheden van de liefde, de voorwaarden voor duurzame romantische relaties en de fysiologische basis daarvan, de Britse essayist William M. Thackeray zei het twee eeuwen geleden al kernachtig zo: ‘It is best to love wisely, no doubt: but to love foolishly is better than not to be able to love at all.’ En wat valt aan deze aansporing eigenlijk nog toe te voegen? Leef en heb lief! Dan komt de fysiologie vanzelf, van jezelf en van de ander.

Jan Hindrik Ravesloot is hoogleraar Fysiologie aan het AMC-UvA.