Echtscheiding en pensioen

Bij een echtscheiding worden ook de oudedagsvoorzieningen geraakt. Deze bestaan naast het pensioen ook uit lijfrenten en overige levensverzekeringen die voor de toekomst zijn bestemd. De regelgeving hierover is erg ingewikkeld en daarom is extra aandacht vereist.

Het gaat dan om twee soorten pensioen: het ouderdomspensioen dat de meeste werknemers tijdens hun dienstverband opbouwen, en het nabestaandenpensioen dat eventueel ook is opgebouwd. Een nabestaandenpensioen is een pensioen dat een werknemer heeft opgebouwd voor zijn echtgeno(o)t(e) voor het geval hijzelf eerder overlijdt dan die echtgeno(o)t(e).

Standaardregels
Als echtgenoten bij huwelijkse voorwaarden of echtscheidingsconvenant geen andere afspraken hebben gemaakt, zijn de standaardregels van toepassing die in de wet staan. Volgens de wet wordt het gedeelte van het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd 50/50 verdeeld. Meldt men de scheiding tijdig aan bij de pensioenuitvoerder, dan keert die elk van de ex-partners rechtstreeks zijn deel uit; anders moet je bij je ex aankloppen om je deel te krijgen.
Het nabestaandenpensioen dat tot de echtscheidingsdatum is opgebouwd komt volgens de wet toe aan de ex-echtgenoot van de werknemer. Het verschilt overigens per pensioenregeling of er ook werkelijk nabestaandenpensioen is opgebouwd.

Afwijkende verdeling
Dit zijn de hoofdregels. Maar het is ook mogelijk de wettelijke regeling uit te sluiten en de ex-echtgenoot daarvoor met iets anders te compenseren. Hierbij kan worden gedacht aan een vergoeding in contanten of het overdragen van andere vermogensbestanddelen (de woning, lijfrentecontracten, enz.). De wet biedt alle ruimte om dit zo te regelen. ‘Jij het pensioen, ik het huis’, is bijvoorbeeld een redenering die soms wordt gevolgd. Maar helaas worden daarbij de fiscale gevolgen wel eens uit het oog verloren. Want wat vaak wordt vergeten, is dat hierdoor sprake is van pensioenverrekening. Pensioenverrekening is keurig geregeld in de Wet Inkomstenbelasting 2001. Het bedrag dat betaald wordt voor de pensioenverrekening (in mijn voorbeeld de waarde van het huis of van de lijfrentecontracten) is fiscaal aftrekbaar als onderhoudsverplichting. Daartegenover staat dat dat bedrag bij de ontvanger wordt belast.

Risico op fouten
Hier staat men niet altijd bij stil. Dat is begrijpelijk, maar het heeft wel gevolgen. Feitelijk is het niet erg dat de betaling aftrekbaar is en de vergoeding belast, maar het is wel belangrijk dit bij voorbaat te beseffen, omdat de verdeling op die manier anders uitpakt dan men misschien bedoelde.

Tot slot
Extra aandacht dus voor de verdeling van de toekomstvoorzieningen bij echtscheiding. Want er zijn vele addertjes onder het gras: situaties waar er na echtscheiding geen recht meer bestaat op nabestaandenpensioen voor de ex-echtgenoot, de verdeling van het pensioen van de directeur-aandeelhouder in eigen beheer en ga zo maar door. Laat u daarom goed adviseren om problemen achteraf te vermijden.

Gerard Staats is werkzaam bij het Bureau Vaktechniek van BDO CampsObers, alsmede bij het CompetenceCentre for Pension Research van het Fiscaal Instituut van de Universiteit van Tilburg. Redacteur van De Belastingbrief. Bestuurslid van de NOPD (Nederlandse Orde van Pensioendeskundigen).